FIDIC po polsku: cz. 1
Klauzula 1: Postanowienia ogólne
Modyfikacje wprowadzane przez Zamawiających do Warunków Kontraktowych FIDIC dotyczą w szczególności definicji umownych. Zmianie poddano m.in. pojęcie Kosztu, która nie pozostaje bez wpływu na pozostałe części Kontraktu.
Definicje umowne wprowadzone Warunkami Kontraktu na budowę
Definicje umowne wprowadzone Warunkami Kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez Zamawiającego bardzo często podlegają modyfikacjom Zamawiającego. Zmiana znaczenia podstawowych pojęć Warunków Kontraktu tzw. „Definicji” ulokowanych w subklauzuli 1.1 Warunków Kontraktu ma daleko idące konsekwencje kontraktowe, mające z kolei wpływ zarówno na samą możliwość dochodzenia roszczeń przez Wykonawcę, jak i ich wysokość.
Zgodnie z zasadą in dubio contra proferentem, wszelkie wątpliwości interpretacyjne co do treści poszczególnych klauzul Warunków Kontraktowych (w wersji zmodyfikowanej przez Zamawiającego) winny być rozstrzygane na korzyść Wykonawcy. Wątpliwości te powstają gdy zmianie podlega jedna z subklauzul w oderwaniu od pozostałych części Kontraktu.
Pojęcie Kosztu wg Warunków Kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych
Pojęcie „Kosztu” wedle Warunków Kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez Zamawiającego COSMPOLI CONSULTANTS, wydanie angielsko-polskie 2000, Tłumaczenie pierwszego wydania FIDIC 1999 oznacza całość wydatków, które są przez Wykonawcę poniesione (we właściwy sposób) zarówno na Placu Budowy jak i poza nim, wraz z narzutem i podobnymi obciążeniami, z wyłączeniem zysku. Twórcy Warunków Kontraktowych FIDIC nie ograniczają zatem w żadnej mierze możliwości dochodzenia przez Wykonawcę odpowiednio udokumentowanych i uzasadnionych kosztów, powiększonych o narzut Wykonawcy.
Pojęcie to nie limituje w żadnej mierze możliwości dochodzenia przez Wykonawcę roszczeń do pełnej wysokości poniesionej przez niego rzeczywistej straty. Limitowana jest wyłącznie możliwość roszczenia o zwrot utraconego zysku. Roszczenia odszkodowawcze Wykonawcy, w szczególności należące do kategorii jego kosztów ogólnych niezwiązanych bezpośrednio z realizacją Robót, a limine nie zostały wyłączone wedle oryginalnego brzmienia Warunków Kontraktowych FIDIC.
Możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przez Wykonawcę jest gwarantem równowagi kontraktowej Stron. Pozbawienie lub ograniczenie możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych narzucane w wzorze umowy sporządzonym przez Zamawiającego jest działaniem, które winno podlegać ocenie w ramach dopuszczalnych granic swobody umów, rozumianych zarówno jako swoboda kontraktowania jak i swoboda kształtowania treści stosunku prawnego, wynikającego (w szczególności, ale nie wyłącznie) z takiej umowy. Pytanie o granice swobody umów, z uwzględnieniem natury (właściwości) danego stosunku prawnego, jest jednocześnie pytaniem o zgodność modyfikacji wprowadzanych przez Zamawiającego z przepisami polskiego prawa. Odpowiedź na to pytanie, będąca niejednokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć orzeczeń Sądów, zależy od konkretnego stanu faktycznego, winna być zatem udzielana ad casu (tj.od przypadku do przypadku).
Zamawiający starając się ograniczyć własne ryzyka kontraktowe, decydują się na wprowadzenie instrumentów, które z jednej strony (pozornie) mają dla Wykonawcy korzystne skutki, jak np. zryczałtowana wysokość Kosztu w przypadku uzasadnionego przedłużenia Czasu na Ukończenie. Kwota ta niejednokrotnie nie pokrywa zwiększonych kosztów pośrednich Wykonawcy w przedłużonym Czasie na Ukończenie. Jednakże Wykonawca podpisując umowę jednocześnie potwierdza, iż nie jest uprawniony do dochodzenia odszkodowania przekraczającego wysokość Kosztu.
Czy Wykonawca tym samym zrzeka się roszczeń, które swoje źródło mają w okolicznościach wymienionych w art. 651 Kodeksu cywilnego (w szczególności dokumentacji przekazanej przez Zamawiającego, nie nadającej się do prawidłowej realizacji robót)?
To pytanie tożsame z pytaniem o granice swobody umów.
Posługiwanie się przez Zamawiającego Warunkami Kontraktowymi na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez Zamawiającego nie powinno zakładać, iż w przypadku błędów bądź braków w tej dokumentacji, jakakolwiek odpowiedzialność (w tym ekonomiczna), zostanie przeniesiona na Wykonawcę. Taki przykład stanowiłby przekroczenie dozwolonej granicy swobody umów. Nienależyte wykonanie zobowiązania przez jedną ze Stron umowy nie może wywoływać jakichkolwiek korzystnych dla niej skutków w sferze ochrony jej praw. Ograniczenie ryzyka braków i błędów dokumentacji sporządzonej i przekazanej przez Zamawiającego, już na poziomie Definicji kontraktowych, nie zasługuje na ochronę. Przyjęcie przeciwnego założenia, prowadziłoby do poniżej opisanych skutków.
Subklauzula 1.1.4.3 Warunków Kontraktowych definiująca Koszt
Subklauzula 1.1.4.3 Warunków Kontraktowych definiująca „Koszt” nie występuje w oderwaniu od ich pozostałych klauzul. Dla konstrukcji umowy, Definicje zawarte w subklauzuli 1.1 Warunków Kontraktowych, pełnią rolę fundamentów.
Wymienianie poszczególnych Definicji można zatem porównać do wymiany fundamentów istniejącej (przemyślanej i spójnej) konstrukcji Warunków Kontraktowych FIDIC.
Do zagrożeń stanowiących ryzyko Zamawiającego subklauzula 17.3 Warunków kontraktowych zalicza m.in. projektowanie jakiejkolwiek części Robót przez Personel Zamawiającego lub inne osoby, za które Zamawiający jest odpowiedzialny.
Skutki tych zagrożeń dla Robót, Dóbr lub Dokumentów Wykonawcy określa kolejna subklauzula Warunków Kontraktowych, ale czytana łącznie ze zmodyfikowaną definicją Kosztu (znajdującej się w innej części Kontraktu). Zamawiający arbitralnie ogranicza swoje ryzyka kontraktowe wyłącznie do kosztów poniesionych bezpośrednio na placu budowy (a zatem z wyłączeniem a limine jakichkolwiek kosztów pośrednich Wykonawcy), bez narzutu Wykonawcy.
Wprowadzenie modyfikacji, które stanowią rażące naruszenie równowagi kontraktowej Stron, winno podlegać ocenie w zakresie skutków opisanych w art. 58 § 3 Kodeksu cywilnego, to jest ważności umowy wyłącznie w części.
Zapraszam do śledzenia cyklu FIDIC po polsku
FIDIC po polsku to cykl 21 części, w którym kolejno przybliżam jak daleko w konkretnych sytuacjach Zamawiający zmienili sens poszczególnych klauzul ogólnych warunków kontraktowych.
